****

کارنامه علمی جمهوری اسلامی ایران (معرفی انستیتو پاستور و بیمه سلامت پناهندگان)

....

مقدمه

شبکه بین‌المللی پاستور متشکل از 33 انستیتو در سراسر جهان با هدف و ماموریت مشترک است. هدف اصلی این شبکه کنترل و درمان بیماری‌های عفونی با رویکردی عمل گرایانه در عرصه‌های بهداشت عمومی و تحقیقات پایه‌ای و کاربردی است. اعضای این شبکه علمی‌برای دستیابی به روش‌های جدید درمان و تشخیص و تولید واکسن در حوزه بیماری‌های عفونی تلاش می‌کنند. همچنین بررسی شیوع و بروز بیماری‌های اپیدمیک، پاندمیک، مقاومت‌های دارویی و در نهایت اتخاذ راه‌کار‌های بهداشتی و علمی‌برای حذف بیماری‌ها یا پیشگیری از بیماری‌ها و اساساً کنترل بیماری‌های عفونی از دیگر اهداف این شبکه می‌باشد. این ماموریت ها و اهداف مشترک با همکاری تمام کشورهای عضو با هسته اصلی شبکه انستیتو پاستور پاریس و نیز سازمان‌های بین‌المللی مرتبط شکل می‌گیرد.

تاریخ ورود انستیتو پاستور ایران به شبکه بین المللی پاستور

  انستیتو پاستور ایران دهمین انستیتو پاستور از نظر قدمت می‌باشد که در سال 1299 تاسیس شده است و عضو شبکه بین المللی پاستور شده است.

دستاوردهای برجسته

انستیتو پاستور ایران در طول دوره خدمت خود، پایه‌گذار موسسات علمی – بهداشتی و اقدامات موثر زیادی بوده است که مهمترین آنها عبارتند از:

کنترل بیماری‌های عفونی در ایران: انستیتو پاستور ایران در طول بیش از صد سال خدمت خود با ایجاد گروه‌های تحقیقاتی مختلف ضمن انجام تحقیقات مرتبط در کنترل بیماری‌های عفونی مختلف نظیر طاعون، هاری، وبا، حصبه، هپاتیت و کووید19 گام‌های بزرگی در پیشگیری و کنترل بیماری‌های عفونی در ایران برداشته است.

کنترل بیماری‌های عفونی در سایر کشورها: کارشناسان و محققان طاعون انستیتو پاستور ایران تحقیقات و فعالیت‌های خود را در کشورهای مختلفی مانند ترکیه، سوریه ، عراق، یمن، هند، اندونزی، تایلند، برزیل، برمه، زئیر و تانزانیا انجام دادند و همچنین به آموزش و انتقال تجربیات خود به کشورهای مختلف پرداختند.

تولید و صادرات واکسن: انستیتو پاستور ایران یکی از ارکان تولید واکسیناسیون انسانی در ایران بوده است و واکسن‌های تولیدی کووید19 (پاستوکووک) (تصویر شماره3)، ب.ث.ژ، آبله، وبا، حصبه و هپاتیت ب تولیدی این موسسه در ارتقای سطح بهداشت و ایمنی مردم نقش مهمی ایفا کرده است.

واکسن‌های تولیدی آبله در انستیتو پاستور ایران، کشورهای عراق، افغانستان و مصر را هم تحت پوشش خود قرارداد. با واکسن ساخته ‌شده‌ی وبا در تهران، کمبود واکسن در انستیتو پاستور پاریس هم جبران شد. اینکه کشورهای پیشرفته‌ای نظیر فرانسه برای تهیه واکسن وبا به انستیتو پاستور ایران روی آورده‌ بودند، یک موفقیت بزرگ برای صنعت واکسن‌سازی کشور محسوب می‌شد. تحت نظارت صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونسف)، 238 میلیون کودک از 22 کشور جهان از واکسن ب.ث.ژ ساخت ایران استفاده کردند.

در سال 2022، واکسن‌های هپاتیت ب و ب.ث.ژ تولیدی انستیتو پاستور ایران به کشور ونزوئلا صادر شد و برنامه‌ریزی برای صادرات به سایر کشورها نیز در دست اقدام می‌باشد.

چهره‌های ایرانی مطرح در سطح بین المللی در دوره فعالیت

دکتر صبار میرزافرمانفرمائیان: دکتر صبارمیرزا فرمانفرمائیان پزشک، سیاستمدار، وزیر بهداری دولت دکتر محمد مصدق و رئیس انستیتو پاستور ایران بود.صبار فرمانفرما فرزند عبدالحسین میرزا فرمانفرما، سال ۱۲۹۱، در تهران متولد شد.پس از گذراندن دورۀ ابتدایی، در دوازده سالگی به پاریس رفت.در مقاطع دبیرستان و دانشگاه در فرانسه و سوئیس تحصیل کرد و در شاخۀ مالاریا از انگلستان تخصص گرفت. وی در کابینۀ دوم دکتر محمد مصدق کفیل وزارت بهداری بود و سپس، به سِمت استاندار فارس منصوب شد. دکتر صبار فرمانفرما در ایتالیا به استخدام سازمان جهانی بهداشت در آمد و در کشورهای آفریقایی و جنوب شرق آسیا، مشغول اجرای برنامه‌های سازمان جهانی بهداشت برای مالاریا شد. او از طرف سازمان جهانی بهداشت، از جملۀ هشت مالاریا شناس برتر جهان معرفی شد و در سال ۱۳۵۰ ، به دعوت دولت به ایران بازگشت و تا سال ۱۳۵۶ رئیس انستیتو پاستور ایران بود. صبار پیش از فوت، ملک مسکونی خود در رضوانیۀ تجریش را وقف انستیتو پاستور ایران کرد که موروثی از پدرش بود. صبار فرمانفرمائیان در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۵ در تهران درگذشت.

دکتر محمود بهمنیار: دکتر محمود بهمنیار، دامپزشک، در سال ۱۳۲۵ به استخدام انستیتو پاستور ایران در آمد و در بخش هاری و تحت نظر دکتر مهدی قدسی شروع به کارآموزی کرد.او در سال ۱۳۳۵، رئیس بخش هاری انستیتو پاستور ایران شد.سپس، دورۀ اپیدمیولوژی طاعون را برای یک سال در آمریکا گذراند و در هند، کامبوج، برمه، اندونزی، ویتنام و نیز یمن و آمریکای جنوبی و برزیل برای کنترل طاعون خدمت کرد.دکتر بهمنیار دوره‌های گوناگون آموزشی و پژوهشی را در انستیتو پاستور پاریس و سایر مراکز علمی طی کرد و عضو کمیتۀ کارشناسان طاعون و هاری سازمان جهانی بهداشت بود.او در سال ۱۳۵۴، راهنمای سازمان جهانی بهداشت برای طاعون را نوشت.

دکتر یونس کریمی: یونس کریمی‌پزشک و محقق و رئیس بخش اپیدمیولوژی بود.دکتر یونس کریمی ۲۵ سال از عمر خود را وقف تحقیقات دربارۀ بیمار یهای گوناگون  به ویژه طاعون در کردستان و آذربایجان کرد و کارشناس برجستۀ سازمان جهانی بهداشت بود.در سال ۱۳۳۵  نوع جدیدی از بورلیا را کشف و به نام استادش بورلیا بالتازاردی نام گذاری کرد.دکتر کریمی و همکارانش در سال ۱۳۵۷، کانون جدیدی از بیماری طاعون را در آذربایجان شرقی گزارش دادند.دکتر یونس کریمی از دانشمندان بزرگ و وظیفه شناس کشور، برای تدوین کتاب طاعون و همه گیری شناسی، در سال ۱۳۵۶، برندۀ جایزۀ کتاب سال شد و در سال ۱۳۸۷ درگذشت.

دکتر منصور شمسا: دکتر منصور شمسا در سال ۱۳۳۴ پزشک و متخصص اپیدمیولوژی انستیتو پاستور ایران بود.دکتر شمسا دروس تکمیلی بهداشت را در انستیتو پاستور پاریس گذراند و در سال ۱۳۳۴، به مطالعۀ تب راجعه در افغانستان مشغول شد.وی در سال ۱۳۴۸، کارشناس سازمان جهانی بهداشت در اندونزی بود. مطالعات وسیع دکتر شمسا و همکارانش در سا لهای ۱۳۴۸ و ۱۳۴۹، در زمینۀ بیماری تولارمی، جزو اولین گزارش های این بیماری در شمال غرب و شرق کشور بوده است. ایشان در سال ۱۳۵۰، مشاور اپیدمیولوژی برای ریشه کنی آبله در پاکستان و در سال ۱۳۵۸  رئیس انستیتو پاستور ایران شد.دکتر منصور شمسا در ۱۲ شهریور ۱۳۹۵ بدرود حیات گفت.

دکتر آذر اندامی: دکتر آذر اندامی متولد سال ۱۳۰۵ در رشت بود.او در سال ۱۳۳۷ دکتری پزشکی از دانشگاه تهران گرفت و بلافاصله به گذراندن دورۀ تخصصی زنان و زایمان مشغول شد.پس از پایان دورۀ تخصصی، به وزارت بهداری منتقل و در نهایت، در انستیتو پاستور ایران استخدام شد.دکتر اندامی‌پس از مدتی، با استفاده از بورس تحصیلی انستیتو پاستور به پاریس رفت و در سال ۱۳۴۶ موفق به اخذ گواهینامه باکتریولوژی و در سال ۱۳۵۳ موفق به دریافت دانشنامۀ تخصصی علوم آزمایشگاهی بالینی شد. دکتر آذر اندامی رئیس آزمایشگاه واکسن‌های میکربی انستیتو پاستور و از پیشگامان تولید واکسن وبا در کشور بود.وی تحقیقات بسیاری در زمینۀ وبا و دیفتری انجام داد و مقالات متعددی در این زمینه نوشت. دکتر آذر اندامی در سال ۱۳۶۳ در گذشت.

دکتر احمد فیاض: دکتر احمد فیاض متولد ۱۳۱۵ و فارغ التحصیل رشتۀ دامپزشکی در سال ۱۳۳۹ از دانشگاه تهران است.دورۀ ویروس شناسی و هاری را به ترتیب در سا لهای ۱۳۴۶ و ۱۳۴۹ در انستیتو پاستور پاریس گذراند و در سال ۱۳۵۳ موفق به طی دورۀ ایمنولوژی در دانشگاه آمریکایی بیروت شد.دو سال بعد، در انستیتو ویستار فیلادلفیای آمریکا دورۀ تکمیلی آموزش هاری را طی کرد.از سال ۱۳۴۱ تا سال ۱۳۵۷، رئیس آزمایشگاه‌هاری انستیتو پاستور ایران و پس از آن، تا سال ۱۳۸۹، رئیس بخش تحقیقات و مرکز رفرانس هاری بود. دکتر احمد فیاض یکی از اعضای هیئت امنا و مشاور چند تن از رؤسای انستیتو پاستور ایران در توسعۀ ارتباطات علمی و فنی با شبکۀ بین المللی انستیتو پاستور بود. عضویت در بسیاری از پانل های مشورتی کارشناسان سازمان جهانی بهداشت در زمینۀ هاری به عنوان کارشناس رسمی سازمان جهانی بهداشت و نیز توسعۀ علمی انستیتو پاستور ایران از جمله خدمات ارزشمند و مسئولیتهای ایشان بوده است.

عملکرد پژوهشی

از این موسسه تاکنون 6785 مقاله علمی در پایگاه اسکوپوس چاپ شده است و ضریب تاثیر موسسه 101 می‌باشد. این موسسه دارای 137 عضو هیات علمی می‌باشد.

عملکرد یکساله (از 01/11/1400 تا 30/10/1401) گروههای تحقیقاتی در چاپ مقالات به عنوان نویسنده مسئول مقاله در زیر آمده است:

تعداد مقاله	نام گروه تحقیقاتی	ردیف
34	گروه تحقیقات انگل شناسی، قارچ شناسی و ایمونولوژی	1
47	گروه تحقیقات باکتری شناسی	2
35	گروه تحقیقات بالینی، اپیدمیولوژی و آمار زیستی	3
14	گروه تحقیقات ژنتیک و متابولیسم	4
52	گروه تحقیقات فناوریهای نوین	5
44	گروه تحقیقات ویروس شناسی	6
16	مجتمع تولیدی – تحقیقاتی کرج	7

مراکز تحقیقاتی انستیتو

مرکز تحقیقات بیماریهای نوپدید و بازپدید

مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی

مرکز تحقیقات میکروبیولوژی

مرکز تحقیقات واکسن‌های ویروسی

مرکز تحقیقات بیماریهای مشترک انسان و دام

فعالیت های فعلی تولیدی

فعالیت‌های تولیدی انستیتو پاستور ایران در مجتمع تولیدی تحقیقاتی انستیتو پاستور ایران صورت می‌پذیرد. تولید واکسن‌های تعهدی مورد نیاز سالیانه سلامت کشور مانند واکسن هپاتیت ب و ب ث ژ لیوفلیزه، آنتی‌ژن‌های تشخیصی بیماری وبا (سروتیپ های اینابا و اگاوا) و پلی‌والانت مورد نیاز مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر، واکسن  هاری دامی تحویلی به سازمان دامپزشکی، تولید محلول‌های تزریقی(7 محصول) مورد نیازسیستم بیمارستانی کشور، کیت‌های تشخیصی سالمونلا، تب مالت، سل و ...، فرآورده‌های ضد سرطان پاستوسیس، تحویل انواع حیوانات آزمایشگاهی جهت انجام تست‌های کیفی و پژوهشی، خدمات کیفی به شرکت‌های متقاضی و همکاری در تولید قراردادی برای شرکت‌های دانش‌بنیان از جمله فعالیت های دیگر این مجتمع می‌باشد.

این مجتمع در زمان اضطرار همه‌گیری کرونا، دو محصول شامل واکسن کووید19 (پاستوکووک) و محیط کشت انتقال ویروس را در کوتاه‌ترین زمان ممکن و پس ا ز صحه‌گذاری و اطمینان از صحت و کارایی به نظام سلامت کشور عرضه نموده است. تولید و تحویل بیش از 14میلیون دوز واکسن کووید در 6 ماه اول سال 2022، خود موید نقش بی بدیل این انستیتو در رسالت خدمت به بهداشت جامعه می‌باشد.

در نیل به تحقق تولید و تامین نیاز کشور، سایر حوزه‌های مجتمع مانند تامین زنجیره تولید (بازرگانی)، خدمات فنی و مهندسی، پشتیبانی و کیفی به عنوان سیستم‌های پشتیبان  بخش‌های تولیدی ارائه فعالیت به صورت هم راستا و هم افزا می‌نمایند.

فعالیت های آموزشی

تربیت دانشجو: انستیتو پاستور ایران در مقطع دکتری تخصصی رشته‌های زیست‌فناوری دارویی، زیست‌فناوری پزشکی، زیست‌فناوری سیستماتیک، باکتری‌شناسی پزشکی و دکترای تخصصی پژوهش محور به آموزش دانشجویان و پژوهشگران مرتبط می‌پردازد.

برگزاری دوره‌های آموزشی بین‌المللی : انستیتو پاستور ایران به اعتبار ماهیت ذاتی علمی و تحقیقاتی خود شاهد برگزاری ده‌ها نشست علمی و کارگاه آموزشی در سطح بین‌المللی بوده است که در چند سال اخیر می‌توان به برگزاری کارگاه بین‌المللی پایش و کنترل هاری در اکتبر سال 2017 با حضور 22 نفر از محققین خارجی، کارگاه بین‌المللی تابستانه اپیدمیولوژی میدانی در آگوست سال 2017 با حضور 25 نفر از محققین خارجی و کارگاه آموزشی بین‌المللی بیماری‌های منتقله از جوندگان در اکتبر سال 2018   با شرکت 30 نفر از محققین و متخصصین خارجی اشاره کرد.

آزمایشگاه‌های مرجع ملی و بین المللی

آزمایشگاه رفرانس هاری و همکار سازمان جهانی بهداشت انستیتو پاستور ایران

آزمایشگاه مرجع کشوری آربوویروس ها و تب های خونریزی دهنده ویروسی

آزمایشگاه مرجع کشوری طاعون، تولارمی و تب کیو

آزمایشگاه مرجع کشوری کووید-19

آزمایشگاه مرجع کشوری اشرشیا کلی

آزمایشگاه مرجع کشوری سیاه سرفه و دیفتری

آزمایشگاه مرجع کشوری بیوشیمی

آزمایشگاه مرجع کشوری مولکولی مالاریا

آزمایشگاه مرجع کشوری تشخیص پیش از تولد

آزمایشگاه مرجع کشوری پروتئین شیمی

آزمایشگاه همکار مرجع آنفلوآنزا

آزمایشگاه همکار مرجع هپاتیت و ایدز

زمینه‌ های تعامل خارجی

مشاوره به سایر کشورها برای کنترل بیماری‌های واگیر

مرجعیت آزمایشگاه‌ هاری به عنوان مرکز همکار سازمان جهانی بهداشت (WHO Collaborating Center)

انتقال تکنولوژی و تولید مشترک واکسن‌های هپاتیت ب و پاستوکووک با همکاری مشترک با کوبا

صادرات واکسن و سایر فراورده‌های بیولوژیک به سایر کشورها

تولید واکسن‌های توسعه‌ای مانند پنوموکوک کونژوگه از طریق تولید مشترک

انجام طرح‌های تحقیقاتی مشترک کاربردی با سایر کشورها

امضا تفاهم نامه و برنامه‌های مشترک بین المللی به منظور توسعه فعالیت های بین المللی

توافق همکاری مشترک بیمه سلامت ایران و کمیساریای عالی پناهندگان

اولین توافق همکاری مشترک سازمان بیمه سلامت ایران و کمیساریای عالی پناهندگان مستقر در جمهوری اسلامی ایران در خصوص اجرای پروژه تأمین دسترسی به بیمۀ پایه سلامت همگانی برای پناهندگان در جمهوری اسلامی ایران (بستۀ جامع خدمات بیمه پایه سلامت شامل خدمات سرپایی، بستری و بستری موقت) در اکتبر سال 2015 میلادی به امضا رسید که در نوع خود بی نظیر بوده و همچنان در جایگاه برتر قرار دارد. قابل ذکر است، پیش از توافق ذکر شده، در سالیان گذشته نیز اتباع خارجی خصوصا بیماران خاص و صعب العلاج با معرفی وزارت کشور تحت پوشش بیمه پایه سلامت قرار می‌گرفتند.
به دنبال انعقاد تفاهم نامه فیما بین، تمامی‌پناهندگان ثبت نام شده ساکن ایران مشابه اتباع ایرانی تحت پوشش بیمه پایه سلامت قرار گرفته و از مزایای بسته جامع پایه بیمه سلامت کشور، شامل خدمات مشابه با خدمات ارائه شده به اتباع ایرانی از جمله درمان سرپایی، بستری و بستری موقت برخوردار گردیدند. با اجرای این پروژه، تمامی‌پناهندگان از جمله آنانی که مبتلا به بیماری‌های خاص (هموفیلی، تالاسمی، بیماران دیالیزی، پیوند کلیه و MS) و صعب العلاج بودند نیز در نظام بیمه سلامت ثبت نام کرده و از بسته جامع پایه بیمه سلامت شامل خدمات سرپایی، بستری و بستری موقت و خدمات درمانی، بهره مند گردیدند.
بهره مندی پناهندگان از طرح بیمه پایه سلامت، مشکلات آنان را در زمینه تامین سلامت و دسترسی به خدمات بیمه پایه سلامت مرتفع نموده و مشکلات مالی مربوط به هزینه‌های خدمات مراقبت های بهداشتی و درمانی و جراحی‌های کمر شکن از جمله جراحی مغز، قلب و ... و همچنین نگهداری کودکان نارس در NICU و برخورداری مادران باردار از خدمات مربوط به زایمان و داروهای گران قیمت را کاهش داده و در این زمینه سازمان بیمه سلامت ایران، حفاظت مالی گروه مزبور را بدون دستچین کردن پناهندگان و ایجاد شرط سلامت در بیمه پایه بر عهده داشته است.

از سال 2015 میلادی تا کنون، هشت دوره طرح بیمه پایه سلامت اجرا شده که به مرور توسعه و پیشرفت تدریجی پیدا کرده اند.طی دوره هشتم، با مشارکت کمیساریا، 120000 پناهندهی آسیب پذیر از خدمات بیمه پایه سلامت همگانی بهره مند می‌شوند.